Opera barokowa

1.      Definicja opery

Opera to widowisko sceniczne (dramat, komedia), którego akcji towarzyszy muzyka, a artyści treść literacką dzieła przekazują śpiewem. Opera łączy w sobie różne sztuki: literaturę, muzykę, plastykę, taniec.

2.      Powstanie opery

U schyłku epoki renesansu we Florencji (Włochy) powstało stowarzyszenie artystów i miłośników sztuki pod nazwą Camerata. Jednym z jego celów było stworzenie przedstawień słowno-muzycznych, nawiązujących  do antycznego teatru greckiego. Pierwsze tego typu przedstawienia powstały około 1600 roku. Nazywano je dramatem muzycznym. Nazwa opera (włoskie - praca, dzieło) przyjęła się pod koniec XVII w.

Największe ośrodki rozwoju opery we Włoszech to Wenecja i Neapol.

W I połowie XVII w. w Wenecji działał pierwszy wielki twórca dramatu muzycznego - Claudio Monteverdi. Jego największe dzieło to Orfeusz, w którym ustalił zasady budowy opery. Treść nawiązywała do mitologii i historii starożytnej.
Pod koniec XVII w . w Neapolu wykształcił się nowy typ opery barokowej o charakterze popisowym. Głównym elementem takich oper był kunsztowny śpiew solowy - bel canto (z wł. piękny śpiew).

Za twórcę barokowej opery francuskiej uchodzi Jean-Baptiste Lully. W swoich monumentalnych dziełach wykorzystywał chór i balet.

W Niemczech i Anglii opery tworzył w I połowie XVIII w. Jerzy Fryderyk Haendel.

Na potrzeby coraz wspanialszych przedstawień operowych budowano coraz większe i doskonalsze teatry operowe (mediolańska La Scala), wyposażone w pomieszczenie dla orkiestry, znajdujące się przed i częściowo pod sceną.

3.     Jak powstaje i z jakich elementów składa się dzieło operowe?

a) tekst opery - libretto -  (z podziałem na role: soliści śpiewacy, duety, tercety, kwartety, chóry) przygotowuje librecista.

b) muzykę do tekstu libretta tworzy kompozytor.

c) śpiewacy soliści uczą się swoich partii wokalnych.

d) dyrygent przygotowuje chór i orkiestrę.

e) reżyser czuwa nad grą aktorską śpiewaków (ruch, gesty, rodzaj środków wyrazu)

c) scenograf projektuje dekoracje i kostiumy, oświetlenie, efekty specjalne.

d)  choreograf przygotowuje układy baletowe (jeśli w danym przedstawieniu występuje balet)

4.     Formy muzyczne w operze

a) uwertura - instrumentalny wstęp do opery, grany przy zasłoniętej kurtynie, wprowadzający słuchacza w odpowiedni nastrój

b) recytatyw - rodzaj śpiewu zbliżony pod względem rytmicznym i melodycznym do recytacji tekstu. Służy prezentacji lub komentowaniu bieżącej akcji scenicznej.

c) aria - popisowa pieśń solowa bohatera opery śpiewana z akompaniamentem orkiestry

d) ansambl: duet, tercet, kwartet - jednoczesny śpiew dwóch, trzech, czterech solistów

e) sceny chóralne - śpiew chóru, przeważnie komentującego akcję sceniczną

f) sceny baletowe - fragmenty taneczne z akompaniamentem orkiestry

g) interludium - partia orkiestrowa pomiędzy aktami opery, również podczas zmiany dekoracji

5.     Budowa opery

Uwertura - akt - scena - numer. Najczęściej opery bywają 2-4 aktowe.

6.    Słuchamy:

 

Barokowe religijne formy muzyki wokalno-instrumentalnej

1.      Oratorium - forma wokalno-instrumentalna z akcja dramatyczną o treści religijnej, wykonywana w kościele, bez dekoracji, kostiumów i ruchu scenicznego. Składa się z partii solowych, chóralnych, instrumentalnych oraz partii narratora. Mistrzem oratorium był Jerzy Fryderyk Haendel.

2.      Pasja - rodzaj oratorium opisujący mękę Jezusa Chrystusa. Mistrzem pasji był Jan Sebastian Bach ("Pasja wg św. Mateusza")

3.      Kantata - utwór wokalno-instrumentalny o treści religijnej lub świeckiej (np. Jan Sebastian Bach - "Kantata o kawie"), złożony z arii, duetów, recytatywów, partii chóralnych.
 

4. Słuchamy: